Friedmann modelleriyle genişleyen evren

Erdem Çolakoğlu
Evrenin genişlemesi.
Okuma Süresi: 2 dakika

Tarihler 1924 yılını gösterdiğinde Amerikalı gökbilimci Edwin Hubble, gökadamızın evrende tek gökada olmadığını gösterdi. Hatta yıldızların parlaklıklarından uzaklıklarını hesaplayarak 9 farklı gökadanın uzaklıklarını hesapladı.

1920’lerde gökbilimciler yıldızların yaydığı ışıklara, yıldızların tayflarına* bakmaya başladığında bir şey fark ettiler. Yıldızların tayfları kırmızıya kayıyordu. Nedeni Doppler etkisi idi. Bu, gökadaların bizden uzaklaştığı anlamına geliyordu ve kırmızıya kayma büyüklüğü, bize olan uzaklıklarıyla doğru orantılıydı. Yani gökadalar bizden uzaklaştıkça bir o kadar daha hızlı uzaklaşıyorlardı. Bu devrim yaratan bir buluştu. Evrenimiz genişliyor…

O zamanlar Einstein bile evrenin durağan olduğuna inanıyordu ki, sırf bunun için kuramına kozmolojik sabiti dahil etmiştir. Ama Rus fizikçi ve matematikçi Alexander Friedmann durağan evrene inanmıyordu. Açıklamaya koyulmuştu ve ortaya varsayımlarını atmıştı. Varsayımlarına dayanan 3 model vardır ve modellerin başlangıcı Büyük Patlama’dır.

Friedmann'ın genişleyen evren modelleri.
Görsel: hosting.astro.cornell.edu

Büyük Patlamadan Büyük Çöküşe (Closed)

Büyük patlama ile evren genişlemeye başladı. Patlamanın etkisiyle gökadalar birbirinden uzaklaşmaya başladılar ama bu uzaklaşma, evrenin genişlemesi sonsuza kadar sürmeyecekti. Belirli bir zamanda kütleçekim kuvveti gökadaların birbirinden uzaklaşmasını durdurup baskın gelecek ve Büyük Çöküş denilen süreç başlayacaktı. Gökadalar birbirine doğru yaklaşmaya başlacaktı.

Büyük Patlamadan Yavaşça Sonsuza Genişleme (Critical)

Yavaş bir şekilde sonsuza kadar genişler. Matematikteki Limit gibidir. Genişleme hızı her geçen zaman kütleçekiminin etkisiyle sıfıra yaklaşır ama hiçbir zaman sıfır olmaz.

Büyük Patlamadan Hızla Sonsuza Genişleme (Open)

Büyük patlama’nın etkisiyle gökadaların uzaklaşma hızı, kütleçekimine baskın gelir. Öyleki evrenimiz kütleçekiminin durduramayacağı bir hızla sonsuza doğru genişlemeye devam eder.

*Tayf: Bir ışık demetinin bir biçmeden (ya da prizmadan) geçtikten sonra ayrıldığı basit renklerden oluşmuş görüntü.

Kaynaklar

Hawking, Stephen (2018), Zamanın Kısa Tarihi (İstanbul: ALFA Basım Yayım Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti.).

Paylaş

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.