Nötron yıldızları

Erdem Çolakoğlu
Nötron yıldızı.
Okuma Süresi: 2 dakika

Nötron yıldızları (pulsarlar ya da atarcalar), evrenimizin deniz fenerleridir. Büyük çoğunluğu nötrondan (sadece küçük bir kısmı proton ve elektrondan) oluşur. Yıldızların yaşam döngülerinin son aşamalarından biridir. 1967’de Mullard Radyo Astronomi Gözlemevi’nde Jocelyn Bell tarafından keşfedilmiştir. Bell, nötron yıldızından gelen sinyalleri yakaladığında, bu sinyalleri daha önce hiçbir şeye benzetememiş ve bir anlam verememiştir.

Nötron yıldızı.
Uzaktan bir nötron yıldızı.
Görsel: commons.wikimedia.org

Nötron yıldızlarının fiziksel nicelikleri, hareketleri ve görünümleri oldukça ayırt edici özelliklerindendir. Saniyede yüzlerce kez kendi etrafında döner ve kutuplarından sürekli radyasyon yayarlar (deniz feneri benzetmesi yapılma nedenidir). Evrende şu ana kadar bilinen en güçlü termonükleer patlamaları gerçekleştirirler. Çapı en az ~10 km (Güneş’in çapı 1.391.000 km’dir.) olmasına karşın ağırlıkları Güneş’in en az 1,44 (Chandresekhar limiti) katıdır. Bu sayılar bize yoğunlukları hakkında bilgi vermektedir. Örneğin, nötron yıldızından alacağımız bir kum tanesi, yüz binlerce ton ağırlığa denk gelir; atmosferinin kalınlığı birkaç santimetre kadar incedir. Bunun nedeni sahip olduğu kütleçekimin çökertme gücüdür. Eğer bir nötron yıldızında yaşayabiliyor olsaydık kütleçekim kuvvetinin etksiyle 2 boyutlu yaşam sürecektik, bedenimiz tek bir atom kalınlığına indirgenecekti.

Nötron yıldızları ikili sistem halinde de görülebilir. Başka bir yıldız (ya da gezegen hatta başka bir nötron yıldızı) eşlik edebilir ama bu durum eşlik eden gök cisminin deforme olmasına neden olacaktır. Çünkü bahsettiğimiz üzere nötron yıldızlarının devasa kütleçekimi karşısında eşlik eden gök cismi, nötron yıldızının manyetik kutuplarından içeri çekilecektir. Bu nötron yıldızının büyümesi demektir.

Katmanları

Nötron yıldızının katmanları.
Nötron yıldızının katmanları.
Görsel: commons.wikimedia.org

Nötron yıldızı, katı bir dış kabuk ve sıvı iç katmanlara (iç çekirdek bilinmiyor) sahiptir ve dört katmandan oluşur:

Atmosfer: Birkaç santimetre kalınlığındadır; hidrojen, helyum bulunur.
Dış kabuk: 0.3-0.5 km kalınlığındadır; iyonlar, elektronlar bulunur.
İç kabuk: 1-2 km kalınlığındadır; elektronlar, nötronlar, çekirdekler bulunur. Nükleer makarna da bu katmandadır.
Dış çekirdek: ~9 km kalınlığındadır; nötron-proton sıvısı (az miktarda elektron gazı da) bulunur.
İç çekirdek: 0-3 km kalınlığındadır; quark-gluon plazması(?) bulunur.

Nötron yıldızlarına ait simülasyonlar:

Nötron yıldızı.
Yakından bir nötron yıldızı.
Görsel: www.astron.nl
Nötron yıldızlarının çarpışması.
Paylaş

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.