Yıldızların uzaklıklarının ölçümü

Erdem Çolakoğlu
Yıldızların uzaklıklarının ölçümü.
Okuma Süresi: 2 dakika

Evrenimiz, Ptolemaios modelindeki gibi basit ve küçük bir evren değildir ki büyüklüğü konusunda tartışmak şu an için gereksizdir. Büyük olmasının yanında içinde milyar milyar galaksi, galaksilerin içinde de milyar milyar yıldız vardır.

Peki bu yıldızların mesafeleri nasıl ölçülüyor? Ölçüm için gerekenler: 6 aylık bir zaman ve trigonometri. Ayrıca evrende, dünyada nesneler üzerinde kullandığımız uzaklık ölçü birimlerini kullanmak büyük sayılarla uğraştıracağı için yeni bir ölçü birimi gerekiyor. Yani astronomik birim (AU). Denkliği ise 1 AU = 149.600.000 km (Güneş ve Dünya’nın merkezleri arasındaki uzaklık)’dir.

Uzaklığı ölçmek için kullanılan başlıca yöntem, paralaks yöntemidir, ıraklık açısı da denir. Paralaks yönteminde Dünya’nın Güneş etrafındaki yörüngesi dönüşünde iki nokta, uzaklığı ölçülen yıldız ve arka plandaki yıldızlar kullanılır. Geometriden bilindiği gibi bir üçgene ait bir kenar uzunluğunu ve iki açı değerini biliyorsak, o üçgene ait diğer kenarların uzunluğunu ve diğer açının değerini bulabiliriz. Bunu okurken deneyebileceğiniz bir örnekle anlamaya çalışalım: Sol gözünüzü kapatın ve baş parmağınızı sağ gözünüzün hizasına koyun, ardından sol gözünüzü açıp sağ gözünüzü kapatın, baş parmağınızın sağa kaydığını, yer değiştirdiğini göreceksiniz. Bunu bir de parmağınızı gözlerinize yakınlaştırarak ya da uzaklaştırarak deneyin. Baş parmağınız size yakınken bunu yaptığınızda yer değiştirme artacak, uzakken yaptığınızda ise yer değiştirme azalacaktır. Aslında temel mantık budur.

Paralaks açısı.
Yıldıza Dünya yörüngesindeki iki karşıt noktadan bakıldığında yıldızın arka plandaki yıldızlara göre konumu.
Görsel: commons.wikimedia.org

Formülümüz: 1/x = tan(p)’dir. Formülü biraz açalım:

Paralaks açısı.
Formüldeki 1 sayısı, Güneş ve Dünya’nın merkezleri arasındaki uzaklık olan 1 AB’dir; p değişkeni, yıldızın paralaks hareketinde yaptığı açıdır.
Görsel: commons.wikimedia.org

Kaynaklar

https://www.kozmikanafor.com/yildizlarin-uzakliklari-nasil-bulunur/ 
Paylaş

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir